Cofio a phendroni

Yr oedd gwylio’r ffilm “Pride” yn destun balchder a mwy i mi nos Iau ddiwethaf.

Yr oeddwn yn mynychu ymddangosiad codi arian tuag at ymgyrchoedd hawliau hoyw Victoria mewn sinema ym maestref Carlton, hen gynefin y cyn brif-weinidog ceidwadol Syr Robert Menzies pan yr oedd pêl-droed Awstraliadd ar ei feddwl yn hytrach na’r hen wlad annwyl a’i brenhines.

Go brin y byddai “Ming” wedi gweld llawer i fwynhau yn y ffilm.

Glowyr ar streic, undebau, hoywon a … disco !

Roedd Cwm Dulais yn rhan o’m “patch” newyddiadurol pryd hynny wrth i mi weithio gyda Sain Abertawe a’r BBC.

Yr wyf yn cofio ambell i stori yn y papurau cyffredinol a’r cychgronau hoyw’n adrodd yr hanes arbennig hwn. Ond ar y cyfan fe’i gadwyd o’r golwg hyd nes i’r benawd “Pits and Perverts” ymddangos.

30 mlynedd yn ddiweddarach yr wyf yn dal i deimlo’n lletchwith amdano – yr hanes hynny yw.

Ar y pryd pan yr oeddwn yn hel straeon am y streic yn ddyddiol tra yr oeddwn yn byw bywyd “hanner a hanner” fel dyn hoyw. Hanner mewn, hanner mas.

Yr oeddwn yn newyddiadura am y streic ac yn gwneud ymgais i fod yn “deg”, sef rhoi sylw i’r ddwy ochr.

Ond yn hynny o beth, yr oeddwn yn gwneud union yr un fath ag ‘roeddwn yn gwneud gyda’m rhywioldeb.

Hanner mewn, hanner mas.

Yn fy nghalon yr oeddwn gyda’r glowyr a’u cymuedau 100%.

Nid oedd dewis arall i mi fel ŵyr, nai a chefnder i weithwyr maes glo Swydd Amwythig ac fel rhywun oedd yn gweld parhâd cymundedau glofaöl Cymreig a Chymraeg yn holl bwysig.

Wrth edrych yn ôl yn sgîl gweld y ffilm “Pride” yr wyf yn teimlo’n anesmwyth braidd er fy mod i wedi’i mwynhau’n arw.

Anesmwyrh am gadw fy mhen i lawr yn yr wythdegau a “gwenud y job” tra yr oedd eraill yn sefyll gyda’r glowyr a’u teuluoedd.

Peidiwch â’m cam-ddeall, nid gwisgio sachllian a lludw ydwyf.

Yn syml, syweddoli’r ydwyf y gallai’r gair “proffesiynol” wneud môr a mynydd o niwed personol.

Ond, a oes ‘na blogpost heb y gair hwnnw dwedwch ?, ond gwell sylweddoli eich camau gweigion hwyr na hwyrach na dal i grwydro ar hyd llwybrau cul a saff.

Roedd gweld “Pride” milltiroedd lawer o Gwm Dulais a lleoliad fy hen newyddiaduriaeth yn dechreu’r broses i mi.

Ac wedyn, gwnaeth ymddangosiad Siân James ar y rhaglan “O’r Bae” gynnig mwy o sylwedd i mi gnoi cil amdano.

Fel wnes i awgrymu yn y blogpost am farwolaeth Gough Whitlam, mae’r weithred o “gofio” yn cynnig mwy nag edrych yn ôl.

Braf yw cofio, braf yw rhoi pethe yn eu cyd-destun, braf yw defnyddio hanes (personol A chymunedol) i wella’r bresennol a’r dyfodol.

Mae “Pride” yn wir destun balchder i bobl Onllwyn ac i’r hoywon a lesbiaid a safodd drostynt.

Ac yn destun dysgu hefyd.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s