Democratiaeth fyw ?

Weithiau mae gan y Gymraeg ffordd arbennig o gyfleu rhywbeth.

Piti garw nad oes llawer o’m cyd-Awstralwyr (dinesydd ydwyf, neu “certified Aussie”) yn cael blas ar y disgrifiad gorau o’r sefyllfa wleidyddol sydd ohoni yn y wlad hon yn wythnosau cynnar 2015.

Smonach.

A phiti garw hefyd nad ydynt yn cael mwynhau ymadrodd arall sy’n adlewyrchu’r gyfundrefn sy’n bodoli yn y brifddinas, Canberra.

Siop siafins.

Unwaith eto mae Prif Weinidog y Gymanwlad wedi gwynebu her i’w swydd.

Wedi Rudd a Gillard, tro Tony Abbott oedd e heddiw.

Ac ynteu ond yn y “Lodge“, cartref prif weinidogion Oz, ers blwyddyn a hanner.

Yn achos Rudd a Gillard, gelyniaeth y tu fewn y Blaid Lafur oedd y sail i’r rhyfela gwleidyddol wnaeth ddinistrio’r blaid wrth iddi lywodraethu.

Ond mae achos y cocni ceidwadol (cafodd Tony A. ei eni yn Llundain) yn wahanol.

Nid oedd neb yn sefyll yn ei erbyn.

Ymladd yn erbyn cysgodion yr oedd Tony Abbott heddiw wrth i aelodau seneddol y Blaid Ryddfrydol gwrdd a phelidlesio ar gynnig i gynnal pleidlais ar yr arweinyddaeth.

Yng ngeiriau ein gwleidyddiaeth – “spill motion” oedd hwn.

Nid oedd neb yn sefyll yn ei erbyn.

Felly “cymryd tymheredd” y blaid oedd pwrpas y broses a gynhalwyd toc wedi naw o’r gloch.

A’r canlyniad Matron ?

Am ‘carry on”.

39 o ASau Rhyddfrydol bleidleisiodd yn erbyn eu harweinydd ac o blaid  cynnal ballot – sef mwy na thraean ohonynt.

Sut ar wyneb y ddaear y mae Tony Abbott yn y fath dwll ?

Yr oedd ei berfformiad fel arweinydd yr wrthblaid yn erbyn llywodraeth Lafur anhrefnus yn benigamp, ond methu fu ei hanes wrth droi’n arweinydd gwlad.

Un sy’n gadarn ei farn yw Tony … hyd nes iddo newid ei feddwl am rhesymau gwleidyddol/pleidleisiol.

Un sy’n anfodlon gwrando a dysgu yw e hefyd … hyd nes iddo wynebu gwrthryfel ar y meinciau cefn.

Cyn-newyddiadurwr yw e a fethodd gweld “stori fawr” ei hunan er bod ‘na dystiolaeth ym mhob man.

Cyllideb drychinebus, polisiau mynd a dod, addewidion etholiadol yn cael eu torri a’r penderfyniad i wneud Dug Caeredin yn Farch – cyhoeddiad ddaeth ar Ddydd Awstralia !!

Er gwaethaf polau piniwn gwael ac awyrgylch wleidyddol gwenwynig nid oedd Abbott am newid pethe … hyd nes iddo sylweddoli bod ei swydd yn y fantol.

Yna fe wnaeth e addo newid ei ymddygiad, ei ffordd o weithredu gan droi’n ddyn sy’n gwrando bob amser yn ei swyddfa drws agored.

“Ennillodd” o 61 pleidlais i 39, buddugoliaeth wnaeth ysbrydoli Tony i ddweud y geiriau anfarwol hyn – “”good Government starts today”.

Ie, mae’r Saesneg yn gwenud “y gwaith” weithiau hefyd !

Ond i’r hen iaith yr aiff yr Oscar, y BAFTA …  y Tony.

Smonach.

Siop siafins.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Un ohonyn nhw

Nid am y tro cyntaf, dyma gân sy’n dweud y cyfan.

Mae Flanders a Swann (Cafodd Donald Swann ei eni yn Llanelli gyda llaw) ymhlith fy hoff berfformwyr erioed.

Er bod y gân uchod yn ddychan bur, mae’na fwy na mymrym o wirionedd yn perthyn iddi.

Fe gefais fy nghodi felly.

Fel Sais.

Am bechod.

Ond yr wyf yn cael y fraint a dyletswydd o ddweud pethe’n blaen.

Wrth dreulio blynyddoedd fy mhlentyndod  ym maestrefi Llundain gyda mam nid anhebyg i’r anfarwol Hyacinth mae gennyf hawl i ddatgan yn glir ac yn groyw – nid yw’r rhan fwyaf o Saeson eisiau deall, gwybod neu, hyd yn oed, ystyried gwahaniaethau ieithyddol ar draws eu hannwyl Ynysoedd Prydeinig.

Heb yr un wers, e-bost neu neges uniongyrchol maent yn gwybod heb feddwl bod pob iaith arall yn Saesneg wedi’i chyfiethu … a hynny’n weddol gwael.
Nhw sy wedi creu popeth.
Nhw sy biau’r gwir a mwy.
Mae Flanders a Swann yn gwybod.
Y Saeson.
Wrth iddnt deithio i’r Cyfandir y maent yn dioddef ystyfnigrwydd y “bloody foreigners” wrth iddynt siarad iaith arall, ond mae’n gwbl amhosibl iddynt feddwl am iaith arall ar dir Prydeinig fel rhywbeth go iawn.
Pethau ffug, lletchwith ac od yw’r Gymraeg, Gaeleg, Gwyddelig, Jèrriais , Guernésiais, Cernyweg a Manaweg.
Pob un wan jac.
Am lwyth sydd mor hoff o hanes nid oes ganddynt parch neu glem ynghylch yr ieithoedd hynny sydd â gwreiddau dyfnach lawer na’r Saesneg.
Made up ydynt i’r Saeson.
Mewn byd sy wedi newid yn aruthrol ers fy nyddiau coleg a phellach yn ôl. mae un peth yn union fel yr oedd e, ac fel y buodd e erioed.
Nid yw agwedd y mwyafrif healeth o Saeson tuag at unrhywbeth Prydeinig sydd ddim yn Saesneg o ran mynegiant wedi newid.
Ond, peidiwch â gwastraffu eich amser wrth geisio unwaith eto i’w perswadio nhw i newid eu meddylfryd.
Gwastraff pur a gwag.
Mewn diwrnod fe wnaeth cwmni Lidl newid ei feddwl parthed y Gymraeg.
Krauts ydynt wrth gwrs.
Ystyried tystiolaeth gadarn wnaethant wedi iddynt cymryd cam wag cyhoeddus ac ymateb yn sydyn.
Beth fyddwch chi’n disgwyl ganddynt neu unrhyw Johnny Foreigner arall ?
Mae’r Saeson yn gwybod yn well na neb.
.
 

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Hel straeon, bod yn stori

Un o’m hoff ymadroddion Saesneg yw “biter bit”.

Yn ystod y dyddiau diwethaf yr wyf wedi profi’r hyn y mae’n yn ei olygu.

Gohebu ar gyfer rhaglen wythnosol 730 Victoria ydwyf ac yn ei chynhyrchu hefyd.

Gyda’m cyflogwr, Y Gorfforaeth Ddarlledu Awstraliadd, yn wynebu torriadau i’w chyllideb mae tynged y rhaglen a’i chwaer-raglenni led led yn wlad yn y fantol.

Mae unrhyw stori am yr ABC yn fêl ar fysedd ein cyd-newyddiadurwyr gyda gwefannau’n llawn o adroddiadau a damcaniaethau.

Cyfnod anodd a ddweud y lleaif.

Mae’n hefyd yn wers bwysig i ni.

Wrth deimlo llu o emosiynau yr ydwyf a’m tîm bach yn sylweddoi’r effaith seicolegol o fod yn “stori”.

Mae newyddiaduriaeth a’u gweithwyr yn farnwyr, rheithgor a dienyddwyr yn llawer rhy aml.

Pennawd cryf a llenwi gofod yw’r blaenoriaethau.

Cynnyrch - content bondigrybwyll.

Mae safonau ac ymddygiad wedi dioddef o ganlyniad.

Nid yw bod yn stori yn beth hawdd ond nid yw ein stori yn fater o fyw a bod.

Fe allai fe fod yn llawer gwaeth.

Beth bynnag daw o’n drama fach ni, byddaf yn gwneud fy ngorau glas o’r newydd i gofio  sut peth yw bod yn stori wrth i mi hel straeon.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Cofio a phendroni

Yr oedd gwylio’r ffilm “Pride” yn destun balchder a mwy i mi nos Iau ddiwethaf.

Yr oeddwn yn mynychu ymddangosiad codi arian tuag at ymgyrchoedd hawliau hoyw Victoria mewn sinema ym maestref Carlton, hen gynefin y cyn brif-weinidog ceidwadol Syr Robert Menzies pan yr oedd pêl-droed Awstraliadd ar ei feddwl yn hytrach na’r hen wlad annwyl a’i brenhines.

Go brin y byddai “Ming” wedi gweld llawer i fwynhau yn y ffilm.

Glowyr ar streic, undebau, hoywon a … disco !

Roedd Cwm Dulais yn rhan o’m “patch” newyddiadurol pryd hynny wrth i mi weithio gyda Sain Abertawe a’r BBC.

Yr wyf yn cofio ambell i stori yn y papurau cyffredinol a’r cychgronau hoyw’n adrodd yr hanes arbennig hwn. Ond ar y cyfan fe’i gadwyd o’r golwg hyd nes i’r benawd “Pits and Perverts” ymddangos.

30 mlynedd yn ddiweddarach yr wyf yn dal i deimlo’n lletchwith amdano – yr hanes hynny yw.

Ar y pryd pan yr oeddwn yn hel straeon am y streic yn ddyddiol tra yr oeddwn yn byw bywyd “hanner a hanner” fel dyn hoyw. Hanner mewn, hanner mas.

Yr oeddwn yn newyddiadura am y streic ac yn gwneud ymgais i fod yn “deg”, sef rhoi sylw i’r ddwy ochr.

Ond yn hynny o beth, yr oeddwn yn gwneud union yr un fath ag ‘roeddwn yn gwneud gyda’m rhywioldeb.

Hanner mewn, hanner mas.

Yn fy nghalon yr oeddwn gyda’r glowyr a’u cymuedau 100%.

Nid oedd dewis arall i mi fel ŵyr, nai a chefnder i weithwyr maes glo Swydd Amwythig ac fel rhywun oedd yn gweld parhâd cymundedau glofaöl Cymreig a Chymraeg yn holl bwysig.

Wrth edrych yn ôl yn sgîl gweld y ffilm “Pride” yr wyf yn teimlo’n anesmwyth braidd er fy mod i wedi’i mwynhau’n arw.

Anesmwyrh am gadw fy mhen i lawr yn yr wythdegau a “gwenud y job” tra yr oedd eraill yn sefyll gyda’r glowyr a’u teuluoedd.

Peidiwch â’m cam-ddeall, nid gwisgio sachllian a lludw ydwyf.

Yn syml, syweddoli’r ydwyf y gallai’r gair “proffesiynol” wneud môr a mynydd o niwed personol.

Ond, a oes ‘na blogpost heb y gair hwnnw dwedwch ?, ond gwell sylweddoli eich camau gweigion hwyr na hwyrach na dal i grwydro ar hyd llwybrau cul a saff.

Roedd gweld “Pride” milltiroedd lawer o Gwm Dulais a lleoliad fy hen newyddiaduriaeth yn dechreu’r broses i mi.

Ac wedyn, gwnaeth ymddangosiad Siân James ar y rhaglan “O’r Bae” gynnig mwy o sylwedd i mi gnoi cil amdano.

Fel wnes i awgrymu yn y blogpost am farwolaeth Gough Whitlam, mae’r weithred o “gofio” yn cynnig mwy nag edrych yn ôl.

Braf yw cofio, braf yw rhoi pethe yn eu cyd-destun, braf yw defnyddio hanes (personol A chymunedol) i wella’r bresennol a’r dyfodol.

Mae “Pride” yn wir destun balchder i bobl Onllwyn ac i’r hoywon a lesbiaid a safodd drostynt.

Ac yn destun dysgu hefyd.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Cawr o Awstraliwr

Mae marwolaeth rhywun dylanwadol bwysig yn dweud cyfrolau am lawer o bethe. Yn achos Gough Whitlam y mae angen llyfrgell ! Yr oedd e’n wleidydd craff (a naïf) a siaradwr cyhoeddus penigamp. Yr oedd yn ben ar lywodraeth wnaeth newid Awstralia am byth. Yr oedd yn arwr, yn ferthyr, yn ffigwr wnaeth ddenu casineb ac yn dipyn o enigma. Pan etholwyd Whitlam a’i Blaid Lafur i fod yn llywodraeth ar y wlad hon ym 1972 yr oedd Awstralia, yng ngeiriau y cyn-brif weinidog arall Paul Keating, yn ben-ôl y byd. Yr oedd yr hen ddyn Robert Menzies wedi mynd, o’r diwedd, fel PM ond yr oedd y lle yn dal gyda’i draed (a’i ffordd o fyw) yn y pumdegau cyfforddus, hawdd a neis. Yn wir, nid oedd rhyw lawer wedi newid ers creu Awstralia annibynnol ym 1901 er gwaethaf dau rhyfel byd a llu o fewnfudwyr. Yr oedd Oz yn rhywfath o Brydain/Lloegr gyda thywydd gwell a thim criced ych-a-fi ! Ond nid oedd rhai Awstralwyr wedi profi’r fath wlad. Yr Aboriginiaid, menywod, Eidalwyr a Groegwyr oedd newydd gyrraedd a’r difreintiedig er enghraifft. Yr oedd angen newid. Daeth arwydd o newid cyn i Whitlam ennill etholiad ’72. Yr oedd ‘na elfennau y tu fewn i’r Blaid Ryddfryfol (John Gorton a Harold Holt) yn ysu llusgo’r wlad i ail hanner yr ugeinfed ganrif. Ond ar ôl dwy ddegawd a mwy mewn grym nid oedd yr awydd na’r gallu gan ochr geidwadol gwleidyddiaeth i hebrwng y genedl ar hyd taith mor gyffrous a pheryglus. Edward Gough Whitlam oedd y dyn i ddangos y ffordd. Yr oedd ei weledigaeth – i greu Awstralia annibynnol go iawn, Awstralia deg, Awstralia well. Ac o ganlyniad yr oedd ‘na lawer iawn y tu fewn i’r sefydliad yn ei wrthwynebu’n ffyrnig. Yn fras, daeth cyfnod o sosialaeth ar garlam i ben o fewn tair mlynedd ar Ddydd y Cofio. Yr 11eg o Dachwedd 1975. Coup d’etat neu newid cyfansoddiadol angenrheidiol ? Mae’r dadlau am hynny’n parhau hyd heddiw. Wrth i’r cyfryngau lenwi ein sgriniau gyda theyrngadau a lluniau archif du a gwyn yr wyf yn pryderu. Fel yn sawl achos o “gofio”, yr ydym – gohebwyr a’u teip – yn tueddu dweud stori sy’n cael ei hanelu tuag y sawl yr oedd “yno” ar y pryd. Ond mae’na eraill Fe fyddai ceisio dweud wrth y sawl dan 40 oed paham yr ydym yn son cymaint am Whitlam yn beth iach hefyd. Nid hanes yw cofio. Mae cyd-destun a dylanwad yr unigolyn yr un mor bwysig yn fy marn i. Yr oedd Waldo’n ei dweud hi llawer gwell na fi. Un funud fach cyn elo’r haul o’r wybren, Un funud fwyn cyn delo’r hwyr i’w hynt, I gofio am y pethau anghofiedig Ar goll yn awr yn llwch yr amser gynt. Mae’r pethe anghofiedig cyn bwysiced a’r rhai cyfarwydd.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Ar y ffordd

IMG_0255

Fel yr wyf wedi dweud sawl tro, mae hon yn wlad fawr.

Mawr iawn.

Mae talaith Victoria’n weddol fach wrth gymharu â Queensland a Gorllewin Awstralia, ond mae hi’n dal yn b—i fawr !

Yr wyf newydd ddychwelyd o daith i ben gogleddol y dalaith, dinas o enw Mildura.

Mae’n lle hardd gyda gerddi orennau a grawnwin yn sefyll rhwng cartrefi clyd ac mae canol y ddinas yn enghraifft o”art deco” ar ei gorau.

IMG_0228

Saif Mildura ym mhellafion etholaeth 35,702 kilomedr sgwâr ac mae hi’n agosach i Adelaide nag i Melbourne.

Mae’n dipyn o daith i wneud stori am ras etholiadol gwledig – cynhelir etholiad taleithiol Victoria ar y 29ain Tachwedd – ac roedden ni ar y ffordd am chwe awr a mwy.

Felly wrth yrru trwy’r Mallee, fel y gelwir yr ardal arbennig hon, yr oedd ‘na ddigon o amser i mi a’m dyn camera Kyle drafod y byd a mwy.

Pêl-droed Awstralaidd (AFL) a bwyd oedd y ddau brif destun a ddweud y gwir yn onest !

Mae taith i’r wlad yn rhan hanfodol o’m gwaith fel gohebydd a chynhyrchydd rhaglen 730 Victoria ac rhaid dweud fod gan Victoria llu o drefi a phentrfi pert i ymweld â nhw a hel straeon difyr a dwys.

Ac ar bob taith i’r “bush” mae’na gwestiwn holl bwysig i’w hateb.

Ble mae’r caffi/popty gorau ??!!!

Os am pies a sosej rôls ewch i Nagambie.

Os am rywbeth gyda quinoa neu lentils ewch i Sale.

Ac os am frechdan stec ‘does ond un lle – Hopetoun.

 Bara gwyn, stec, cig moch, letys. tomato a wynwyn wedi’u ffrio.

A margarine ar y bara a hwnnw wedi’i dostio !!

A’r pris – $7.

Mae hynhny llai na chost hanner peint o gwrw boutique yn y faestref lle’r wyf yn byw … sy’n lle hipsteraidd brawychus.

Yr oedd Kyle a minnau yn y Caffi am awr yn holi ymgeisydd Llafur ifainc a oedd yn hynod hen ffasiwn wrth iddo son am chwarae teg, gwasanaethau cyhoeddus a phethe rhyfedd eraill.

Ar ôl y cyfweliad death y frechdan yng nghanol cwmni trigolion tref fach sy’n dal eu gafael – mwy na lai – ar eu cymuned a’u timau chwaraeon, siopau a ffordd o fyw.

Nid oes iaith wahanol ar dafodau pobl Hopetoun ond ar wahân i hynny mae’r lle’n nynd trwy’r un fath o brofiadau â degau o bentrefi cefn gwlad Cymru.

Mae gobaith yn beth prin iawn yn Hopetoun, ond nid oes diffyg balchder trefol.

Ac yr oedd yr un peth yn wir ar hyd y ffordd rhwng Melbourne a Mildura ac yn ôl wythnos ddiwethaf.

Mae’r byd mawr yn lle peryglus ar y naw y dyddiau hyn.

Rhaid cael gafael ar bethe a llefydd sy’n codi eich calon.

Wnaiff brechdan flasus a thref fach llawn croeso y tro mi am dipyn.

Rho sylw

Filed under Uncategorized

Y Wlad Ffodus Ffôl

Mae’n 26 mlynedd ers i mi ymgartrefu yn Awstralia, 24 ohonynt fel dinesydd o’r wlad hon.

Yr wythnos hon, ar ôl dyddiau lawer o ddadlau ffyrnig am fygythiad terfysgaeth gydag elfennau cryf o annoethineb, aeth fy ngwlad fabwysideig yn wleidyddol gwallgof yn fy nhyb i.

Penderfynodd dau brif swyddog ein senedd y dylid rhoi unrhyw fenyw sydd am wylio’r gweithgareddau a sy’n mynnu gwisgo burqa y tu ôl I wal gwydr yn y siambr.

Llefarydd Tŷ’r Cynrychiolwyr/House of Representatives Bronwyn Bishop a Llywydd y Senedd/Senate Stephen Parry benderfynodd ar eu liwt eu hunain i godi gwaharddiad o’r fath ar rai o’u cyd-Awstralwyr.

Ers i’r ofn o derfysgaeth godi’n arw mis diwethaf mae sawl awr o radio a theledu ac ambell fedr o golofnau papurau newydd wedi trafod y burqa a’i lle yn y wlad hon.

Yn wir, mae’na adegau’n ddiweddar pan yr wyf yn dechreu meddwl fy mod i’n byd mewn gwlad lle synnwyr cyffredinol wedi llwyr ddiflannu.

Ond er gwaeth yr holl dystiolaeth o “hysteria” a gwaeth yr oeddwn yn dal i gredu yn Oz hyd nes i’r ddau bwysig yng Nghanberra benderfynu am beidio caniatau’r burqa yn “eu tŷ nhw”.

Bishop a Parry sy’n rheoli adeiladau’r senedd a Rhyddfrydwyr ydynt, sef ceidwadwyr.

Bronwyn Bishop

Stephen Parry

Nid oes gair Cymraeg yn y “Collins” am “breathtaking” er bod’na un a “breathalyser”!

Yr oedd safbwynt Bishop a Parry yn “breathtaking” a mwy ac, o bosib, y dylid cynnal prawf anadlydd ar y ddau ohnynt !

Ond ni ddylai neb ddweud jôcs neu chwarae gyda geiriau wrth i ni ddelio â’r sefyllfa sydd ohoni.

Mae pethe’n ddifrifol.

Difrifol iawn.

Am unwaith fe wnaeth y Brif Weinidog Tony Abbott geisio rhoi stop ar rywbeth twp a pheryglus.

Ond nid yw’r mater wedi cael ei setlo hyd yma gan nid yw Tony o Lundain yn cael gosod rheolau ar y senedd.

Beth yffach sy’n mynd ymlaen yn y wlad hon ??!!!

Rhaid dweud bod y busnes burqa yn dweud llawer, llawer iawn am gyflwr y genedl hon.

Dyddiau du.

Dyddiau peryglus.

Dyddiau lle mae angen arweinyddiaeth arnom ni gyd.

Chwilio amdani yr ydwyf – a nid eithriad mohnof.

Un peth a gododd fy nghalon heddiw wrth i mi gerdded ar hyd Sydney Road yn Brunswick – prif stryd fy milltir sgwar.

Mae’n ardal aml-ddiwylliannol, aml-hiliol.

A heddiw yr oedd’na gwrteisi mwy nag arfer wrth i ni, y bobl gyffredin, siopa, yfed coffi a bwyta pastai cig, sushi, burek a pizza.

Boed burqa ar ben rhywun ai peidio, roedd rhannu “dydd da” yn beth cyffredin iawn a gwenau ym mhob man.

Gwyn, brown a melyn ein byd.

Brunswick – maestref amrywliw fwya’r genedl yn dangos y ffordd ymlaen.

O, a chyn i mi fynd, darn bach o wybodaeth, tystiolaeth, gwirionedd.

Nid oes yr un fenyw’n gwisgo burqa erioed wedi ceisio cael mynediad i’r senedd-dŷ Awstraliadd hyd y gwn I a llawer un arall.

Beth yffach sy’n mynd ymlaen ?

Rho sylw

Filed under Uncategorized