Adeg y Mardi Gras Hoyw a Lesbiaidd yn Sydney fe baentwyd  lliwiau’r enfys ar draws Taylor Square, Darlinghurst, calon bywyd hoyw y ddinas emerallt.

Dyma’r union fan lle mae gorymdaith llon y Mardi Gras yn troi i’r dde ac yn anelu tuag at leoliad y parti mawr sy’n dilyn y gwaith cerdded a dawnsio ar y stryd.  (Drws nesaf I Gae Criced Sydney gyda llaw)

Mae’r enfys yn arwydd o falchder hoyw ar draws y byd ac yr oedd yn ymddangos bod y gwaith peintio’n syniad penigamp.

Dynodi croesfan cerdded a balchder oedd y bwriad.

Ond daeth tro ar fyd a thros nos diflannodd rywbeth oedd wedi datblygu’n atyniad yn ogystal ag arwydd o arbennigrwydd ac arwahanrwydd yr ardal.

Yr oedd yr awdurdodau’n dweud bod yr enfys yn peryglu bywydau gan fod cymiant o bobl yn tynnu lluniau ohoni a’r sawl oedd yn ei chroesi – mae Taylor Square yn ffordd eithaf prysur a ddweud y lleiaf.

Nefar in Oz meddai’r “gymuned” hoyw sy’n amau gweithredoedd bois yr hewl a’u bosus gwleidyddol.

A chyda llaw, enw y gweinidog trafnidaeth sydd dan y lach am ddileu’r enfys ?

Duncan Gay.

Yn wir i chi.

Ond er gwaethaf  teimladau chwerw llawer un, mae’na ddiweddglo reit diddorol i’r stori hon.

Yn lle ymaelodi â grwp Facebook a clicio ar y botwm “hoffi”, mae pobl wedi GWNEUD rhywbeth.

Rhywbeth bach ond rhwybeth sy’n dweud pethau mawr.

Mae enfysau sialc i’w gweld ym mhob man ar draws Sydney.

Protest, gweithred wleidyddol a hwyl – gwych o beth.

Mae hon yn agos at fy nghalon.

Mae hi ar draws y lon y tu ôl i’r fflatiau lle yr oeddwn yn byw yn y ddegwad ddiwethaf.

Un o ddegau.

Mae colli rhywbeth yn gallu bod yn beth positif iawn yn y pen draw.

Mae’na esgusodion di-ri wrth gwrs, nid oes angen eu hardrodd wrthych.

Yr wyf wedi ystyried ysgrifennuar y safle hwn cwpl o weithiau yn ysstod yr wythnosau diwethaf ond daeth rhywbeth neu’i gilydd i’m rhwystro rhag gweud.

Ond ni allaf ddianc rhag hon a’r hanes sy’n perthyn iddi.

Margaret Hilda Thatcher.

Hi yw un o’r rhesymau fy mod i’n eistedd mewn maestref mewol ym Melbourne ac yn ysgrifennu hwn.

Etholiad 1979 oedd y tro cyntaf i mi gymryd rhan yn y broses o ethol llywodraeth.

Ac yn y blynyddoedd wedyn fe welais y gymdeithas yr oeddwn wedi bod yn rhan ohoni ers plentyndod yn cael ei rhwygo i’r fath raddau i mi amau fy lle ynddi.

Seiliau’r gymdeithas oedd addysg cyhoeddus a’r gwasanaeth iechyd.

Mesul penderfyniad cafodd y ddau sefydliad eu gwanhau a’u sarhau.

Rhwng hynny a’r ffordd o lywodraethu yr oeddwn yn methu ag adnabod fy “nghwlad” fel ryhwbeth a oedd yn perthyn iddi.

A dyna ddod i Awstralia ar wyliau yng nghanol yr 80au a gweld ffordd well o fyw a bod.

Yr oedd y gwahanniaeth rhwng De Cymru a De Cymru Newydd yn syfrdanol.

A chyda pethau personol yn newid daeth y cyfle i gefnu ar gymdeithas oedd yn fwy-fwy anerbyniol i mi.

Wel, nid aur yw popeth melyn (a gwyrdd) ond yr wyf yma o hyd yn Oz, 25 mlynedd dydd Sul nesaf.

Ond wrth glywed am farwolaeth Margaret Thatcher daeth teimadau dwfn i’r wyneb er gwaethaf tranc amser a newid acen.

Ni allaf ei maddau am yr hyn wnaeth hi i’r llefydd annwylaf i mi ar Ynysoedd Prydain dros gyfnod o amser a chyda dyfal barhad mor angharedig a chas.  Pethau a gweithredoedd a ddywedodd cyfrolau am ei henaid.

Nid wyf yn unigryw gan fod ‘na “ffoaduriaid” eraill yn byw yma, y sawl fu’n ddigon ffodus i ail-ddechreu bywydau a gyrfaoedd.

Ffodus yn wir.

Teimlo yn anesmwydd ydwyf am gyfnod Thatcher, ond yr wyf yn deall y ddicter.

Dyna etifeddiaeth y fenyw o Grantham i lawer gormod y bobl.

Ni ddylai neb dathlu marwolaeth OND fe ddylai meibion a merched Maggie osgoi dathlu ei “llwyddiannau” chwaith.

Ma’n bryd i’r gymdeithas nad oedd Thacther yn credu ynddi uno i ddangos parch ac i dderbyn cyfrifoldeb.

Here’s an excerpt:

The new Boeing 787 Dreamliner can carry about 250 passengers. This blog was viewed about 1,200 times in 2012. If it were a Dreamliner, it would take about 5 trips to carry that many people.

Click here to see the complete report.

Ond …

Wrth i mi chwilio a Googlio yn ystod y dyddiau diwethaf am straeon ac ysgrifau ynglŷn â’r ffigurau am y Gymraeg, fe ddes i gasgliad nid annisgwyl ond siomedig.

Prin iawn oedd y sylw i’r iaith gan y cyfryngau cenedlaethol Prydeinig.

Feri prin actiwli.

Fawr ddim sylw am rywbeth sy’n perthyn i lawer o bobl.

562,000 o bobl.

Mae’n ffigwr fyddai sawl cynhyrchydd teledu Sky yn ysu cael ar gyfer ei raglen ddiweddara.

Mae’n ddigon i lenwi Stadiwn Wembley tua chwech o weithiau.

Mewn termau mathmateg-ddaearyddol: Nottingham + Derby = Cymry Cymraeg.

O leiaf 1% o bobl sy’n byw a bod yn y “Deyrnas Gyfunol” yn siarad iaith arall.

Mwy na hanner miliwn o bobl o hyd yn gwybod mwy na’r ”complex” diwylliannol (a milwrol) Eingl-Aemricanaidd sydd o’u cwmpas.

Dyna i chi stori sy’n werth ei hadrodd ochr yn ochr â’r lleill am  Johnny Foreigner, Moslemiaid a Jedi.

Stori ddiddorol sydd â thipyn o ddrama yn perthyn iddi.

Os mai’r “Deyrnas Gyfunol” yn wlad, oni ddylai’r papurau a sianeli cenedlaethol rhoi tipyn bach o le i un o’u hieithoedd ?

Neu a ydwyf i  a sawl un arall  jyst yn disgwyl (a gobeithio) cael ein siomi ?

Daeth dydd cyhoeddi’r Cyfrifiad a nid oedd yn ddiwrnod da.

Mae gweld gostyngiad yn y nifer sy’n siarad Cymraeg yn siomedig a ddweud y lleiaf.

Ond gweld y fath ostyngiad –  20.5% i 19% – yn llawer mwy na hynny.

Yn wir, mae Cyfrifiad 2011 yn glec go solet i’r sawl sy’n poeni am y Gymru Gymraeg.

Dau ddiwrnod yn ôl yr oeddwn yn hyderus iawn o weld ffigwr oddeutu’r 600K.

A pham lai ?

Yr oeddwn i’n gwybod am dŵf gwyrthiol ym myd addysg Gymraeg, yr oeddwn i wedi clywed y Gymraeg yn gyson ac yn uchel ar strydoedd y Brifddinas yn ddiweddar ac yr oeddwn i wedi clywed a darllen geiriau gobeithiol gan sawl un.

Fe dylwn i wedi meddwl yn fwy am eiriau Saunders Lewis (fy nghyd-”Lancastrian”) a’i ddarlith hanner can mlynedd yn ôl cyn defnyddio cwpl ohonynt mewn ymdrech i wneud pwynt clyfar mewn blog o bell.

“Fydd’na ddim “sioc” na “siom”, fe fydd’na ffigurau” meddai’n llawn gobaith ac yn ôr-hyderus.

Ffŵl naif !!

Yr oedd fy ngobeithion a sylwadau yn anghywir i’r fath raddau i mi feddwl na ddylywn i ddweud un gair arall o bell am gyflwr iaith a gwlad lle yr wyf yn ymwelydd (digidol a chorfforol) erbyn hyn.

Ond rhaid derbyn eich methiannau a gwendidau er mwyn tyfu.

Fe ddaw’r dadansoddiad y tro hwn gan rywun sydd yng nghanol maes y gad ieithyddol.

Y cyfan yr wyf am wneud yw cyfaddef ffolineb gan ddweud yr oeddwn wedi boddi (o’m gwirfodd) mewn môr o naifrwydd a gobaith.

Gwers bersonol, ond mae’r “darlun mawr” yn bwysicach o lawer na honno.

Yn sydyn reit mae Cymru yn ôl ar Bont Trefechan.

Ac am y blogio – wel, fe fydd  helyntion radio masnachol Awstralia‘n ddigon i’m cadw yn brysur am dipyn eto.

Yr wyf eisiau son am fy nghariad cyntaf.

A nid mater hawdd yw e, gan fod y cariad hwnnw o dan straen yn y wlad hon.

Am dros hanner canrif y mae’r peiriant di-wifr wedi codi gwefr arnaf.

Fel darlledwr ac fel gwrandawr yr wyf wedi rhannu profiadau gwych a gwael yn ei chwmni ers i mi ddechreu chwarae ‘da’r knobs ar y set mawr, brown oedd gennym ar ben silfoedd y gegin.

Cariad pur mae ‘di bod ar hyd y blynyddoedd, ond yn ystod y dyddiau diwethaf mae’r berthynas wedi suro.

Sôn yr wydwyf, wrth gwrs, am gythrwbl yr alwad ffôn hynod anffodus o orsaf radio 2DayFM i Ysbyty y Brenin Edward VII.

Fel sôniais i ar y raglen Taro’r Post, yr oedd y drasiedi a ddigwyddodd i teulu Jacintha Saldanha a’r argyfwng sy’n tynnu dau gyflwydd radio i ddyfnderoedd ysbryd yn anochel.

Gyda bron pob gorsaf radio masnachol FM yn y wlad “llawn jocyrs” hon yn defnyddio galwadau pranc fel eu bara beunyddiol i ddiddanu cynulleidfa ifainc di-hid.

Yng ngeiriau’r athronydd afarwol hwnnw Homer J Simpson: “It’s funny because I don’t know him.”

Fel un sy wedi gweithio yn y sector masnachol y byd darlledu, fe allaf ddweud wrthoch y mae’r llawer rhy ormod o’r sawl sy’n gweithio ynddi yn llawn ofn AC uchelgais.

Cymysgedd beryglus os fuodd’na un erioed.

Cyflwynwyr, cynhyrchwyr a phobl gwerthu hysbysebion sy’n ysu “dod ymalen” yn y diwidiant tra’n gwybod bod ‘na lu o bobl eraill o’r cyrsiau cyfryngol di-ri yn aros i gymryd eu lle nhw.

O ganlyniad mae pobl yn gwneud yr hyn sydd eisiau i’w cadw nhw yn y job ac i wneud argraff.

Ac ar ben hynny mae llawer iawn o bobl y cyfryngau’n byw mewn byd o bobl cyfryngol eraill - y cyfryngis bondigrybwyll.

Felly mae eu cysylltiad â’r gymuned ehangach yn wan ar y naw.

Dyma i chi awyrgylch afiach a pheryglus.

Ac mae’r galwadau pranc yn rhan o’r broses.

Ffordd hawdd o “siocio” a “diddanu” dros dros ydyn nhw ac mae’r gynulleidfa wrth eu boddau wrth wrando.

“It’s funny because I don’t know him.”

Doniol ‘te.

Tra mae cyfranddaliadau Southern Cross Austereo yn colli tir, y cyflwynwyr yn gwynebu diwedd gyrfa a’r wasg yn gwledda ar bob tamaid newydd yn y stori, yr wyf am ofyn a ffug-ateb cwpl o gwestiynau syml sydd, yn fy marn i, yn mynd i wraidd y sefyllfa.

C: Beth yw pwrpas gorsaf radio masnachol trwyddedig gwneud galwadau ffôn pranc ?

A: I ddiddanu, am dipyn bach o sbort.

C: Ydych chi’n derbyn fe allai galwadau o’r fath codi embaras ar y bobl sydd yn eu derbyn.

A: Tipyn o sbort yw e.

C: Ond mae codi embaras yn rhan o’r “sbort” onid yw e?

A: I ryw raddau, ydy.

C: Pe tai rhywun yn eich galw chi ar y  ffôn a’ch twyllo ac yn darlledu’r peth – a fyddech chi’n ”mwynhau” y profiad.

A: Fel dywedais i, mae’n dipyn o sbort.

(SAIB)

C: A ydych chi’n derbyn mae’r wahaniaeth rhwng teimlo embaras a chywilydd yn un fach iawn.

A: Efallai.

C: Ond mae’na gysylltiad rhwng y ddwy oes e ?

A: Ummm…oes.  Weithiau.

C: Mae’na gysylltiad.

A: Oes … nid yn aml.  Ond oes.

C: Felly, a ydych chi’n derbyn a allai godi embaras neu gywilydd ar rywun mewn ffordd gyhoeddus cael effaith “anffodus” mewn ffordd emosiynol neu seicolegol ?

A: “Sbort” yw’r galwadau ffôn pranc.  Diddanu pobl yw’r bwriad. Nid pethe ych-a-fi ydyn nhw.

(SAIB HIR) 

C: Beth sy’n codi cywilydd arnoch chi a’ch diwidiant ?

Dal i aros am ateb i’r gwestiwn honno yr ydyn ni.

Mewn oes di-gywilydd mae ateb cwestiwn syml yn her i lawer gormod o bobl.

Nid wyf wedi clywed neb yn ceisio gofyn y cwestiynau uchod eto.

Paham tybed ?

dwli ar rad

Mae rhifau’n ddi-duedd meddan nhw.

1 yw 1, 290 yw 290,  582,000 yw  582,000.

Nid oes dadl … oes e ?

Wel, o fewn oriau fe fydd’na gryn dadlau am beth yw gwir ystryr casgliad o niferoedd.

Cyhoeddir canlyniadau’r Cyfrifiad.

Faint fydd yn dweud eu bod nhw’n siarad/deall Cymraeg ?

Fe fydd y ffigwr tipyn uwch na 582,000 a gyhoeddwyd deng mlynedd yn ôl tybiwn i.

O bosib, mwy na 600,000 am y tro cyntaf ers hanner canrif.

Gwyn ein byd …

Yn y chwedegau cynnar yr oedd rhagweld ffigwr o dua 600k yn ddigon i frawychu Saunders Lewis (a sawl un arall).

“Mi ragdybiaf y bydd y ffigurau a gyhoeddir cyn hir yn sioc ac yn siom i’r rheini
ohonom sy’n ystyried nad Cymru fydd Cymru heb y Gymraeg. Mi ragdybiaf hefyd y
bydd terfyn ar y Gymraeg yn iaith fyw.”

Wedi treulio tipyn o amser yng Nghymru’n ddiweddar mae gennyf dipyn o syniad am yr hyn fydd yn cael ei gyhoeddi ar ddydd Llun y 10fed o Ragfyr.

Mi ragdybiaf y bydd y ffigurau a gyhoeddir yn dangos rhifau calonogol a allai dwyllo pobl dda.

Mi ragdybiaf y bydd y ffigurau a gyhoeddir yn tawelu pobl ddi-ddim sy’n ysgrifennu rwtsh am y Gymraeg tipyn bach.

Mi ragdybiaf y bydd y ffigurau a gyhoeddir yn dweud nemor ddim am y busnes “iaith byw”.

Fydd’na ddim “sioc” na “siom”, fe fydd’na ffigurau.

Dyna’r cwbl.

Nid ffeithiau mo ffigurau cofiwch.

Yn ôl Cyfrifiad 2011 Awstralia mae’na fflat ar Albion Street, Brunswick West, Victoria sy’n aelwyd Cymraeg ei iaith.

A dyma drigolion y Fro Gymraeg anhyhgoel hon ym maestrefi Melbourne.

Andy

Tydfil

Cyn i mi fynd, cwpl o ragfynegiadau.

Gwyddeleg yng Ngogledd Iwerddon (2001 – 115,731) yn fwy na 150k.  Canlyniad o wleidyddiaeth.

Gaeleg yn yr Alban (2001 – 58,652) yn 55-60k. Canlyniad o is-deitlau ar sianel deledu.

A minnau’n coginio, smwddio a blogio mewn fflat bach mewn maestref digon di-nod yn ninas Melbourne ac mae pob dim sy’n ymwenud ag etholiad yr Unol Daleithiau o flaen fy llygaid a’m clustiau.

Wrth deipio yr wyf yn gwrando ar radio cyhoeddus y UD (www.npr.org), edrych bob hyn a hyn ar wefan y New York Times (http://www.nytimes.com/) a gwylio PBS (http://www.pbs.org/newshour/)  ar  yr un pryd.

Aml-gyfryngol myn uffern i … ac yr wyf wedi gwneud y gwaith glanhau hefyd !!!

Bendith ein hoes yw cael gwybod o’r fan a’r lle am yr hyn sy’n digwydd ar ddyddiau fel heddiw.

Cael gwybodaeth a dadansoddiad gan y bobl sy’n gwybod pethe i’w carn.

Felly, gaf i ofyn gwestwn bach.

Pam ar wyneb y ddaeaer y mae 4 o’r 5 rhwydwaith teledu yn Awstralia yn cynnal eu rhaglenni etholidaol a hithau’n 2 o’r gloch y prynhawn ?

Mae’r bobl glyfar yn dweud wrthom byth a hefyd am byd-eangrwydd y rhyngrwyd ond mae’r cyfryngau’n dal i’n trin ni fel petai ein bod ni’n dibynnu arnynt o hyd am bob tamaid o newyddion.

Nid oes prinder adnoddau am ddarllediau fel heddiw er bod ‘na blethora o ffynhonellau dibynadwy ar hyd ac ar led y we.

Ai gwasanaeth neu ymdrech i bocedu treuliau teithio yw’r llu o’r rhaglenni gan ohebyddion o bell tybed ?

Jyst gofyn.

Cyfnod go hir diolch i drefn hoe hir gwaith gwych … fy nghyfeithiad rhyfedd o “Long Service Leave” !!

Gadawais i Gymru tua fis yn ôl – wedi bod yng Nghaliffornia a Seland Newydd yn y cyfamser – OND mae ei holion hi arnaf yn gryfach na’r disgwyl.

Prif gasgliad yr ymweliad â Chaerdydd, Abertawe a’r cymoedd yw: mae gennyf ots o hyd, ac ots sylweddol, am y “cilcyn o ddaear mewn cilfach gefn”.

Dyma ychydig o argraffiadau – rhai personol gan rywun sy wedi bod i ffwrdd am dipyn, ond sydd â thynged ddwy ddinas Gymreig yn ei galon o hyd.

CAERDYDD

Er ond ychydig o ddyddiau dreuliais i yng Nghaerdydd nid wyf yn meddwl fy mod wedi fy nwyllo gan bethau arwynebol.

Dyma’r hyn a welais a theimlais.

Rhaid i mi gyfaddef fy mod i wedi cael fy synnu pa mor Gymreigaidd y mae’r Prifddinas erbyn hyn.

Yn wir, mae hi’n Brifddinas go iawn erbyn hyn tybiwn i.

Pan yr oeddwn i’n gweithio i’r hen CBC/Darlledu Caerdydd yn yr 80au cynnar, ymdrech eithaf gwleidyddol oedd ceisio cysylltu pobl ardal yr Afon Tâf a’r Gymru ehangach.

A dyna’r union beth wnaeth rhai ohonom mewn ymdrech i chwifio baner y Ddraig Goch !

Ond ym 2012, mae’n ymddangos nid oes rhaid i neb hwpo baner fach gwyrdd, gwyn a choch yn nwylo’r rhan fwyaf o drigolion Caerdydd.

Ac ar ben y baneri di-ri, y mae’r Gymraeg i’w gweld a’i chlywed ar y strydoedd.

Mae’r holl newidiadau wedi dod heb danseilio diwylliant ac acen arbenning y ddinas.

Mae Kaardiff a Chaerdydd yn cyd-fyw yn ddigon hapus.

Ys dywed Pounstretcher.

ABERTAWE

Dyma’r dref lle dysgais i fod yn fyfyriwr, rhywfath o gyw-wleidydd a thipyn o ddarlledwr.

Rhwng astudio a gweithio’r wyf wedi treulio tua 8 neu 9 mlynedd o’m hanner cant a thipyn o gwmpas y Bae hyfryd.

Prif reswm f’ymweliad oedd cael gweld y Swans yn yr Uwch-Gynghrair … a phrynu crys neilon newydd i ddangos fy nheyrngarwch !

A bois bach mae pethe wedi newid ers i mi ymweld â’r Vetch yn gyson fel cefnogwr, ac yna fel gohebydd.

Yn lle mynd i le bach clyd y tu ôl i’r carachar i wylio’r gem, es i i Landŵr ac i’r Liberty.

Mae Abertawe yn fy ngholwg i, er gwaethaf ehediad gwych yr Elyrch i uchelfannau pêl-droed, y Marina modern sgleiniog a harddwch Ystumllwynarth, yn lle eithaf anhapus.

Mae canol y ddinas yn dweud y cyfan.

Wrth yrru ar hyd Ffordd-y-Brenin nid oedd yr un goron na phalas i’w gweld.

Siopau gwag ac adeiladau a fu’n atyniadau unwaith bellach yn sefyll fel petaent yn aros am y wrecking crew.

Roedd’na  ddiffyg balchder o gwmpas y lle, boed yn y  pensaernïaeth nac yn y bobl a welais a chlywais.

Ac i ddychweld at y busnes baneri, eithriad oedd gweld Draig Goch neu Jac (Swansea ai peidio) yr Undeb.

Yr oeddwn yn falch i ddychwelyd i’m hen genefin OND ni allaf ddweud y teimlais hapusrwydd pur yn ystod fy ymweliad …. ar wahân i foment o atgofion melys.

Dylid cofio, fe allai ddod yn ôl o bell troi yn felys … neu’n sur.

Yn gyntaf, rhaid i mi ymddiheuro am fod mor absennol yn y fan hyn.

Pwysau gwaith, pwysau rhaglen radio, pwysau byw a bod.

Esgusodion ydynt eu gyd, ond dyna fel y mae ‘di bod.

Hon arall Cymru fach …  a minnau’n ol yn y wlad wedi seibiant o 18 blynedd.

DEUNAW !!!

Mae’na newidiau mawr wedi bod tra mae rhai pethau sylfaenol wedi aros yr un fath.

Fe ddylech ddisgwyl llu o blogiau a fydd yn ymdrin a’r Gymru ddes i o hyd iddi dros y chwe niwrnod diwethaf yn ystod yr wythnosau nesaf.

Am y tro, ychydig o uchafbwyntiau.

Pwll Mawr Blaenafon, atyniad unigryw a gwych.

Roedd cael tywysydd Cymraeg ei iaith yn fonws hyfryd.

Cofeb Drychineb Six Bells.

Rhyfedd o gerflun a chreadigaeth sydd yn parchu’r rhai a laddwyd a’u diwidiant.

Stadiwm newydd Abertawe a gweddilion y Vetch.

Erys fy nghalon wrth ymyl y Bae !

Hufen Ia hyfryd Joe’s.

Nid yw’s blas wedi newid dim ers i mi fod yn fyfyriwr yn y 70au.

Gwyn fy myd … vanilla actiwli.

Ac yn ol yng Nghaerdydd, ffefryn arall.

Ffagots, pys and digon o grefi.

Ac o’m cwmpas trwy’r amser yr oedd ‘na awyrgylch tawel hyderus.

Y Gymru sydd ohoni’n gadarn er gwaethaf problemau’r bressenol a phrofiadau’r gorfennol.

Fe ddylech chi’r Cymry sy’n byw yn “Hon” yn falch o’ch llwyddiant a gwenud ymdrech i wneud hyd yn oed yn well.

Ac f’ymateb sydyn i ?